Uzależnienie jest stanem pojawiającym się jako następstwo przyswajania substancji (np. alkohol, nikotyna, kokaina) lub podejmowania czynności (hazard), które początkowo sprawiają przyjemność, lecz z czasem stają się przymusowe i mają negatywny wpływ na codzienne życie i obowiązki, takie jak praca, związek, czy nawet zdrowie. Osoba uzależniona może nie zdawać sobie sprawy z utraty kontroli nad swoim zachowaniem i problemów, które sprawia zarówno sobie jak i najbliższym.
Uzależnienie jest postępującym procesem chorobowym polegającym na zdominowaniu psychiki, a często również fizjologii człowieka przez pragnienie zażycia substancji psychoaktywnej bądź wykonania czynności uznanej za nagradzającą. W początkowej fazie stosowanie środków uzależniających przynosi ogromną satysfakcję (pobudzają one obszary mózgu odpowiedzialne za doznawanie przyjemności), jednak wraz z rozwojem choroby człowiek zaczyna potrzebować ich, aby funkcjonować na normalnym poziomie, zaś abstynencja powoduje znaczne cierpienie. Kręta droga uzależnienia prowadzi zawsze od używania dla przyjemności, do używania dla uniknięcia przykrości.

Choć tradycyjnie dzielimy uzależnienia na psychiczne (bez intoksykacji) oraz fizyczne (z intoksykacją), trudno jednak wskazać uzależnienie wyłącznie fizyczne, gdyż za omawianym zjawiskiem stoją procesy mózgowe związane z transportem neuroprzekaźników i budowaniem połączeń synaptycznych. Można zatem uzależnić się od wszystkiego, co aktywnie wpływa na nasz mózg. Najczęściej ludzie poddają się we władzę substancji (narkotyki, alkohol, leki) bądź czynności (jedzenie, seks, praca, korzystanie z internetu, gry hazardowe, stosowanie przemocy, kupowanie).

Każde zachowanie, które pozwala uzyskać nagrodę lub uniknąć psychicznego dyskomfortu, może przekształcić się w przymus, może nas uzależnić.